Από το χάος στην άνεση - Η πρώτη «κανονική» τουαλέτα στο διάστημα στο Artemis II

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Μια διαστημική αποστολή κρύβει πίσω της χιλιάδες μικρές λεπτομέρειες. Υπάρχει ωστόσο μια λεπτομέρεια για τα ταξίδια στη Σελήνη, που σπάνια αναφέρεται. Όχι γιατί δεν είναι σημαντική. Αλλά γιατί είναι άβολη.

Όταν οι αστροναύτες της NASA έφτασαν για πρώτη φορά σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, δεν είχαν τουαλέτα. Μια «πολυτέλεια» που απολαμβάνουν οι τέσσερις αστροναύτες της αποστολής Artemis II, που ήδη βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το φεγγάρι. 

Μέσα σε μια κάψουλα λίγων κυβικών μέτρων, με τρεις ανθρώπους που ζούσαν μαζί για ημέρες, η πιο βασική ανθρώπινη ανάγκη μετατράπηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της αποστολής.

Κι αυτό, για δεκαετίες, ήταν ένα από τα πιο άβολα -αλλά κρίσιμα- εμπόδια της διαστημικής εξερεύνησης.

Η «λύση» που είχε σχεδιαστεί τότε βασιζόταν σε πλαστικές σακούλες και αυτοσχέδιους σωλήνες, σε ένα περιβάλλον όπου τίποτα δεν μένει στη θέση του λόγω της έλλειψης βαρύτητας.

Το αποτέλεσμα ήταν μια εμπειρία που οι ίδιοι χαρακτήρισαν αργότερα «απαράδεκτη» και «δυσάρεστη». Δεν ήταν μόνο η αμηχανία της έλλειψης ιδιωτικότητας. Ήταν και το χάος που μπορούσε να δημιουργηθεί μέσα σε μια καμπίνα λίγων κυβικών μέτρων.

Σε μία από τις πιο γνωστές στιγμές της αποστολής Apollo 10, οι αστροναύτες βρέθηκαν να παρακολουθούν ένα κομμάτι περιττωμάτων να αιωρείται μέσα στο σκάφος. Στο Apollo 8, η κατάσταση ξέφυγε ακόμη περισσότερο, όταν σωματίδια εμετού και αποβλήτων κατέληξαν να επιπλέουν ανεξέλεγκτα στην καμπίνα.

Δεν είναι τυχαίο ότι, χρόνια αργότερα, ο αστροναύτης Ken Mattingly παραδέχτηκε πως, μετά από αυτή την εμπειρία, η ιδέα ενός ταξιδιού στον Άρη δεν του φαινόταν πλέον καθόλου ελκυστική.

Το πρόβλημα που δεν μπορούσε να αγνοηθεί

Για τη NASA, το ζήτημα δεν ήταν απλώς θέμα άνεσης. Ήταν θέμα επιβίωσης της ίδιας της αποστολής.

Η διαχείριση αποβλήτων σε συνθήκες μικροβαρύτητας αποδείχθηκε ένα από τα πιο επίμονα τεχνικά προβλήματα. Αν το σύστημα αποτύχει, δεν υπάρχει απλή λύση. Η καθημερινότητα του πληρώματος διαταράσσεται, η υγιεινή τίθεται σε κίνδυνο και η αποστολή μπορεί να εκτροχιαστεί.

Έτσι, μέσα από δεκαετίες εμπειρίας -από το Apollo μέχρι το διαστημικό λεωφορείο και τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό- άρχισε να διαμορφώνεται μια νέα προσέγγιση.

Όπως εξηγεί η επικεφαλής του προγράμματος, Melissa McKinley, η εξέλιξη της «τουαλέτας» στο διάστημα είναι στην πραγματικότητα μια συνεχής διαδικασία σχεδιασμού, όπου κάθε γενιά μαθαίνει από τα λάθη της προηγούμενης.

Για δεκαετίες, αυτό το πρόβλημα δεν είχε πραγματική λύση.

Η τεχνολογία που αλλάζει τα δεδομένα

Η απάντηση σε όλα αυτά ονομάζεται Παγκόσμιο Σύστημα Διαχείρισης Αποβλήτων (Universal Waste Management System ή απλά UWMS).

Πρόκειται για ένα σύστημα που χρειάστηκε πάνω από μια δεκαετία για να τελειοποιηθεί, με την Collins Aerospace να ξεκινά την ανάπτυξή του ήδη από το 2015, όπως επισημαίνει το Scientific American. Σχεδιάστηκε ώστε να είναι ελαφρύ, προσαρμόσιμο και αρκετά ευέλικτο για να χρησιμοποιηθεί όχι μόνο στην αποστολή Artemis II, αλλά και σε μελλοντικά ταξίδια στη Σελήνη και τον Άρη.

Σε αντίθεση με το παρελθόν, το νέο σύστημα επιτρέπει στους αστροναύτες να χρησιμοποιούν την τουαλέτα με τρόπο που θυμίζει -έστω και μακρινά- τη Γη. Μπορούν να εξυπηρετήσουν ταυτόχρονα διαφορετικές ανάγκες, το σύστημα είναι σχεδιασμένο ώστε να λειτουργεί για άνδρες και γυναίκες, ενώ ειδικές χειρολαβές βοηθούν στη σταθερότητα μέσα στη μικροβαρύτητα.

Και το σημαντικότερο: υπάρχει πόρτα.

Μια λεπτομέρεια που στη Γη θεωρείται αυτονόητη. Στο Διάστημα όμως, για πρώτη φορά, σημαίνει ιδιωτικότητα.

Ένα «καταφύγιο» μέσα στην κάψουλα Orion

Στην κάψουλα Orion, που κατασκευάστηκε από τη Lockheed Martin, η τουαλέτα δεν ονομάζεται καν έτσι. Η NASA την αποκαλεί hygiene bay (Σταθμός Υγιεινής).

Βρίσκεται σε έναν χώρο που δεν ξεπερνά σε μέγεθος μια μικρή τουαλέτα αεροπλάνου - κι όμως πρέπει να εξυπηρετήσει τέσσερις αστροναύτες για περίπου δέκα ημέρες, μέσα σε ένα σκάφος με όγκο που θυμίζει δύο μίνι βαν.

Η είσοδος βρίσκεται στο πάτωμα της κάψουλας. Σε συνθήκες μικροβαρύτητας, οι αστροναύτες δεν «μπαίνουν» - αιωρούνται προς τα μέσα.

Για τον Καναδό αστροναύτη Jeremy Hansen, αυτός ο μικρός χώρος αποκτά ιδιαίτερη σημασία, σύμφωνα με το Space.com. Είναι, όπως λέει, το μοναδικό σημείο όπου μπορεί κανείς να νιώσει πραγματικά μόνος μέσα σε ένα ταξίδι που δεν αφήνει περιθώρια ιδιωτικότητας.

Πώς λειτουργεί στην πράξη το σύστημα

Η λειτουργία του UWMS βασίζεται σε κάτι που στο διάστημα αντικαθιστά τη βαρύτητα: τη ροή του αέρα.

Τα υγρά απόβλητα κατευθύνονται μέσω ειδικού σωλήνα, με τον αέρα να αναλαμβάνει τον ρόλο που στη Γη έχει η βαρύτητα. Στην αποστολή Artemis II, επειδή η διάρκεια είναι μικρή, τα ούρα δεν ανακυκλώνονται - απορρίπτονται στο διάστημα σε τακτά διαστήματα.

Τα στερεά απόβλητα ακολουθούν διαφορετική διαδρομή. Συλλέγονται σε σακούλες, συμπιέζονται σε ειδικό δοχείο και επιστρέφουν στη Γη μαζί με το πλήρωμα.

Το σύστημα αυτό έχει ήδη δοκιμαστεί στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, όπου χρησιμοποιείται από το 2020, προσφέροντας σημαντικά καλύτερη εμπειρία σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.

Το σχέδιο έκτακτης ανάγκης που θυμίζει Apollo

Παρά την τεχνολογική πρόοδο, η NASA δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.

Σε περίπτωση που το σύστημα δεν λειτουργήσει, υπάρχει εναλλακτική - και αυτή μοιάζει πολύ γνώριμη. Οι αστροναύτες έχουν μαζί τους εξοπλισμό που θυμίζει τις παλιές αποστολές Apollo: σακούλες συλλογής ούρων και βασικές λύσεις ανάγκης.

Είναι η υπενθύμιση ότι, όσο εξελιγμένη κι αν είναι η τεχνολογία, το διάστημα παραμένει ένα περιβάλλον όπου πρέπει πάντα να υπάρχει σχέδιο Β.

Σε ένα περιβάλλον όπου τα πάντα αιωρούνται, ακόμη και το πιο απλό ανθρώπινο ένστικτο μπορεί να μετατραπεί σε πρόβλημα. Και για τους αστροναύτες του Apollo, αυτό το πρόβλημα ήταν καθημερινότητα.

Γι' αυτό, η NASA δεν αφήνει τίποτα στην τύχη.

Η λεπτομέρεια που ανοίγει τον δρόμο για τον Άρη

Η τουαλέτα της αποστολής Artemis II μπορεί να φαίνεται μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Στην πραγματικότητα, είναι ένα από τα πιο κρίσιμα κομμάτια του παζλ.

Γιατί κάθε βελτίωση στην καθημερινότητα των αστροναυτών μεταφράζεται σε καλύτερη απόδοση, μεγαλύτερη αντοχή και τελικά πιο φιλόδοξες αποστολές.

Από τις σακούλες του Apollo μέχρι το UWMS, η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο την άνεση. Αφορά την ικανότητα του ανθρώπου να ζει -και να ταξιδεύει- μακριά από τη Γη.

Και κάπου εκεί, σε έναν χώρο λίγων τετραγωνικών, ίσως κρύβεται ένα από τα πιο σημαντικά βήματα για το επόμενο μεγάλο άλμα: το ταξίδι στον Άρη.

Μπορεί να μην είναι το πιο εντυπωσιακό κομμάτι μιας διαστημικής αποστολής.

Αλλά είναι από τα πιο ανθρώπινα.

Και ίσως τελικά, για να φτάσει ο άνθρωπος πιο μακριά από ποτέ, πρέπει πρώτα να λύσει τα πιο βασικά του προβλήματα.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google